1 Haz 2011

MAŞAT-HÖYÜK “ANZİLİYA” KİL TABLETİ VE DİĞER ESERLER

Hikmet DENİZLİ

MAŞAT-HÖYÜK “ANZİLİYA” KİL TABLETİ VE DİĞER ESERLER
Anziliya (Zile) Şehir Adının belgelendiği maşat-höyük hitit tabletleri

Yalınyazı (Maşat) Kasabası Tokat, Zile’ye bağlı Yalınyazı (Maşat) Kasabasının bulunduğu Maşat ovası, tarih boyunca çeşitli medeniyetlerin yaşadığı bir yerleşim merkezi olmuştur. Coğrafi konumunun yerleşime uygun olmasından dolayı, tarih boyunca insanların ilgisini çekmiştir. M.Ö. 5000 yıllarında Hititlerin bir kolu buraya gelerek yerleşmişlerdir. Burada şehir devletlerini kurmuşlardır. Bu şehir devleti, Kayseri Şehir Devletine bağlıydı.

İlki 1945 yılında Cahit Öztelli, sonra da 1982 yıllarında Tahsin Özgüç tarafından yapılan kazılarda, bir çok tarihi eser çıkarılmıştır. Bu eserlerin bir kısmı Tokat Müzesinde ama önemli bir kısmı ise Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesinde bulunmakta ve sergilenmektedir. Bunlar içinde yazılı tabletler önemlidir.
Daha sonraları tarihin çeşitli dönemlerinde tüm Anadoluda olduğu gibi, buraya bir çok kavimler gelip yerleşmişlerdir, Roma İmparatoru Julius Sezar’ın Zile’de yaptığı savaş esnasında, buradan geçtiği sanılmaktadır. Günümüz Maşat insanları, 1071 yılında Malazgirt Zaferi ile Anadolu’ya gelerek, buraya yerleşmişlerdir.
Maşat-höyük (Tapigga)
Önemli bir Hitit Merkezi olan Maşat, Zile’nin 35 km. güneyindedir. Hitit imparatorluklarına bağlı bir beyliğe ait yerleşme bölgesinin merkezidir. 4.000 yıllık uzun geçmişinde değişik çağ ve uygarlık belgelerini içinde saklayarak bu güne kadar getiren höyük mimarisi, seramikleri, metal aletleri, tabletleri ve daha birçok buluntuları ile Hitit ve Frig uygarlıklarına ışık tutmaktadır.
Tepede büyük bir saray ve eteğinde ki kentten oluşmaktadır. Kent M.Ö. 1500’lü yıllarda imparatorluğun ve döneminin en parlak günlerini yaşamıştır. Savaş ve yangınlar nedeniyle beş kez yıkılmış ve yeniden yapılmıştır. Höyük harabelerinde bu temelleri üst üste görmek mümkündür. M.Ö. 1200 yıllarında Frig istilası ile el değiştiren kent, 500 yıl Frig uygarlığını ve demir çağını yaşamıştır. M.Ö. 3. yüzyılda önemini yitiren Maşat, 1973 yılında Türk bilim adamları ve uzmanları tarafından gün ışığına çıkarılmıştır. Bulunan bu eşyaların bazıları Süzgeç, çaydanlık, küçük maltız, içki bardağı hayvan şeklinde içki kabı, çift kulplu testi eserlerden oluşmaktadır.”
Maşat-höyük’te bulunan kil tabletler
Maşat-höyük’te 1973-1978 ve 1980-1981 yılları arasında yapılan kazılarda toplam 116 adet tablet bulunmuştur. Bu tabletlerin büyük kısmının içeriğini de mektuplar oluşturur. Bunun dışında bir küçük kehanet metni, bir dini metin parçası da bulunan tabletler arasındadır. Ayrıca 3 adet kuş falı mektubu da Maşat-Höyük’te bulunmuştur. Metinlerin yarısına yakını mektup olup, büyük Hitit kralının Hititlerin başkenti Hattuşa’dan yazıp, Maşat-Höyük’teki yüksek mevkii sahibi memurlara veya generallere gönderdiklerinden oluşmaktadır. Bu tabletler, Orta Hitit çağına, III. Tuthalya zamanına (tahminen M.Ö. 1350 civarı) tarihlenir.
Maşat-höyük’de bulunan, Anziliya (Zile) yazılı kil tablet

Maşathöyük’ün Hitit Çağındaki adı Tapigga’dır (Maşathöyük’ten ele geçen tabletlerde URU Ta-pi-ig-ga olarak geçmektedir, URU Sümerce “şehir” anlamındadır ve Tapigga şehri anlamına gelir). Maşat-Höyük’te bulunan tabletlerden bugün şu sonuçlar elde edilmiştir:
1) Maşat-Höyük’ün Hititler zamanındaki adı Tapigga’dır.

2) Klasik Çağlarda Zela, Hititler zamanında Anziliya olan şehrin adı bugün Zile’dir. Zile adı Hititlerden günümüze kadar koruna gelmiş olan yer adlarından birisidir. Tabletlerde “URU An-zi-li-ya” şeklinde geçmektedir.
3) Hititler zamanındaki Zuliya, Klasik Çağlardaki Scylax ırmağı, günümüzde Çekerek ırmağı adını almıştır. Tabletlerin İçeriği
Tabletler çok çeşitli konuları kapsamaktadır.
a-Mektup:

Adadbēlī adındaki bir görevli tarafından Hitit büyük kralına gönderilen bir mektuptan Tapigga’nın Maşat-Höyük’ün Hititçe adı olduğu saptanmıştır.
Maşat-Höyük’te bulunan büyük bir saraydan başka tabletlerden elde edinilen bilgilere göre “ordu müfettişi” ile askerî ve sivil görevleri olan bir Valinin merkezidir.
c-Liste tableti:
Alet, giysi ve ayakkabı listesi. Sol kenar 1. satırda URUDU tampura- anılıyor. Bugün kullandığımız müzik aleti tamburu hatırlatması bakımından önemlidir.
Maşat-höyük’de bulunan diğer metal eserler

Bu eserlerden bazıları ve yine Zile çevresinden bulunarak müzeye getirilen bronz, pişmiş toprak ve benzeri buluntular, Anadolu Medeniyetleri Müzesi Müdürlüğü teşhir salonunda sergilenmekte ve depolarında korunmaktadır.
.
ANKARA ANADOLU MEDENİYETLERİ MÜZESİNDEKİ ZİLEDEN GÖTÜRÜLEN ESERLER

Hiç yorum yok: